1839. urtean, Nafarroak erresuma moduan zuen maila galdu zuen, eta bi urte geroago, 1841eko Lege Paktatua sinatu zutenean, probintzia maila hartu zuen, baina foru erregimeneko eskuduntza garrantzitsuei eustea lortu zuen. Mende horren bukaeran, sistema horrek bere burua arriskuan ikusi zuen, German Gamazo Ogasun ministro liberalak zituen planak zirela eta. Izan ere, 1893. urtean, Nafarroako zerga autonomia deuseztatzen zuen aurrekontu proiektu bat aurkeztu zuen.

Nafarrek modu sutsuan defendatu zituzten foruak. “Gamazada” deiturikoa antolatu zuten: manifestazioak eta martxak egin zituzten eta Isabel II.a erreginari 107.000 nafarrek izenpetu zuten foruen gaineko protesta bat helarazi zioten. Ondorioz, estatuko gobernuak atzera egin behar izan zuen bere ideietan eta ezin izan zuen proiektua gauzatu.

1903. urtean egin zuten Nafarroako Foruen Monumentua, beren autogobernuaren alde nafarrek antolatu zuten aho batezko mugimenduaren sinbolo eta lekuko ezin hobea.